Các loại C/O phổ biến: Form E, Form D, Form AK, Form AJ

Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (Certificate of Origin – C/O) là một trong những chứng từ quan trọng nhất khi xuất khẩu hàng hóa, quyết định doanh nghiệp có được hưởng ưu đãi thuế quan theo các hiệp định thương mại tự do (FTA) hay không. Mỗi FTA có một form C/O riêng, và việc chọn sai form — hoặc kê khai không chính xác — có thể khiến lô hàng không được hưởng ưu đãi thuế, thậm chí bị hải quan nước nhập khẩu từ chối. Dưới đây là 4 form C/O phổ biến nhất mà doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam thường xuyên gặp.

Form E — C/O theo hiệp định ASEAN – Trung Quốc (ACFTA)

Form E được cấp cho hàng hóa trao đổi thương mại giữa các nước ASEAN và Trung Quốc, theo Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA).

• Phạm vi: hàng xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc và hàng nhập khẩu từ Trung Quốc vào Việt Nam, khi doanh nghiệp muốn hưởng thuế nhập khẩu ưu đãi.
• Tiêu chí xuất xứ: phổ biến nhất là hàm lượng giá trị khu vực (RVC) tối thiểu 40% hoặc tiêu chí chuyển đổi mã HS (CTC), tùy theo từng mã hàng cụ thể.
• Lưu ý: chỉ hàng hóa đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ mới được cấp Form E. Doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ bảng kê nguyên liệu, hóa đơn mua hàng trong nước và chứng từ sản xuất để chứng minh xuất xứ khi bị kiểm tra sau thông quan.

Form D — C/O nội khối ASEAN (ATIGA)

Form D áp dụng cho hàng hóa lưu chuyển thương mại giữa các quốc gia thành viên ASEAN, theo Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA).

• Đây là form C/O được sử dụng nhiều nhất trong thương mại nội khối, giúp hàng hóa Việt Nam xuất sang Thái Lan, Malaysia, Indonesia, Philippines, Singapore… hưởng mức thuế ưu đãi đặc biệt.
• Tiêu chí xuất xứ tương tự Form E: RVC tối thiểu 40% hoặc CTC theo từng dòng hàng.
• Vì thương mại nội khối ASEAN diễn ra sôi động, doanh nghiệp nên làm quen với quy trình xin cấp Form D ngay từ lô hàng đầu tiên để không bỏ lỡ ưu đãi thuế.

Form AK — C/O theo hiệp định ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA)

Form AK áp dụng cho hàng hóa trao đổi giữa ASEAN và Hàn Quốc, theo Hiệp định Thương mại Tự do ASEAN – Hàn Quốc (AKFTA).

• Phạm vi: hàng Việt Nam xuất sang Hàn Quốc và hàng Hàn Quốc nhập vào Việt Nam.
• Tiêu chí xuất xứ: RVC tối thiểu 40% hoặc CTC, tương tự hai form trên; một số mặt hàng có quy tắc xuất xứ riêng (Product Specific Rules – PSR) cần kiểm tra kỹ.
• Hàn Quốc là đối tác thương mại lớn của Việt Nam, nên Form AK đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, thủy sản, dệt may và linh kiện điện tử.

Form AJ — C/O theo hiệp định ASEAN – Nhật Bản (AJCEP)

Form AJ áp dụng cho hàng hóa trao đổi giữa ASEAN và Nhật Bản, theo Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện ASEAN – Nhật Bản (AJCEP).

• Phạm vi: hàng Việt Nam xuất sang Nhật Bản và ngược lại.
• Ngoài AJCEP, Việt Nam và Nhật Bản còn có hiệp định song phương VJEPA — doanh nghiệp có thể so sánh để chọn form C/O (AJ hoặc VJ) mang lại mức thuế ưu đãi tốt hơn cho từng mã hàng, nhưng mỗi lô hàng chỉ được dùng một form.
• Tiêu chí xuất xứ: RVC tối thiểu 40% hoặc CTC, kèm PSR cho một số nhóm hàng.
• Với thị trường Nhật Bản, hải quan nước nhập khẩu kiểm tra chứng từ xuất xứ khá chặt chẽ, nên thông tin trên C/O phải khớp tuyệt đối với hóa đơn thương mại và vận đơn.

Những lưu ý quan trọng khi xin cấp C/O

Để quá trình xin cấp C/O diễn ra thuận lợi, doanh nghiệp cần ghi nhớ:

• Đăng ký hồ sơ thương nhân tại cơ quan cấp C/O (VCCI hoặc Sở Công Thương địa phương) trước lô hàng đầu tiên.
• Chuẩn bị bảng kê nguyên liệu, định mức và quy trình sản xuất để chứng minh hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ.
• Xin cấp C/O trước hoặc trong thời điểm xuất hàng; trường hợp cấp sau ngày xuất hàng (issued retroactively) vẫn được chấp nhận trong một số hiệp định nhưng thủ tục phức tạp hơn.
• Mọi thông tin trên C/O — tên hàng, số lượng, trị giá, mã HS, tên tàu/chuyến bay — phải khớp với hóa đơn thương mại, vận đơn và tờ khai hải quan.
• Một số nước ASEAN đã triển khai C/O điện tử (e-C/O) và cơ chế tự chứng nhận xuất xứ; doanh nghiệp nên cập nhật để rút ngắn thời gian làm thủ tục.

Chọn đúng form C/O giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí thuế nhập khẩu và tránh rủi ro bị từ chối ưu đãi tại nước nhập khẩu. Nếu chưa chắc chắn về form phù hợp hoặc quy tắc xuất xứ của mặt hàng mình, doanh nghiệp nên tham khảo ý kiến đơn vị giao nhận (forwarder) hoặc chuyên gia xuất nhập khẩu trước khi ký hợp đồng và xuất hàng.